Một ổ heo con sinh ra đủ số lượng chưa chắc đã cho đủ số heo cai sữa. Theo quy trình quản lý khu đẻ mà Vietfarm tham khảo, từ 50% số heo con chết trở lên xảy ra trong 24 giờ đầu sau sinh, và khoảng 85% xảy ra trong tuần đầu tiên. Những con chết sớm này thường không phải do bệnh, mà do bị lạnh, không bú được đủ sữa đầu, hoặc bị mẹ đè. Đây đều là những nguyên nhân mà đội kỹ thuật trại có thể hạn chế bằng một quy trình chăm sóc đúng trong 72 giờ đầu.
Chăm sóc heo con sơ sinh là chuỗi công việc từ lúc heo con vừa ra khỏi mẹ đến khi được 72 giờ tuổi, gồm làm khô, giữ ấm, đảm bảo bú đủ sữa đầu, chia nhóm bú, xử lý heo con và ghép ổ. Mục tiêu là để mỗi con heo con đều khô ráo, ấm áp và bú được đủ sữa đầu càng sớm càng tốt.
1. Việc cần làm ngay sau khi heo con ra đời
Những phút đầu tiên sau khi sinh quyết định heo con có thở tốt và giữ được thân nhiệt hay không. Theo quy trình quản lý khu đẻ, người đỡ đẻ cần làm khô heo con ngay sau khi sinh theo trình tự sau:
1. Lau hết màng bao, nhau và dịch ở mũi, miệng heo con.
2. Xốc nhẹ heo con để dịch trong đường thở và phổi thoát ra, có thể đưa ngón tay vào miệng để làm sạch.
3. Làm khô cơ thể bằng cách cọ xát hoặc lau bằng khăn giấy; xoa bóp kỹ hơn cho những con yếu.
4. Phủ bột làm khô lên người heo con để giúp heo nhanh khô và giữ ấm.
5. Buộc và cắt dây rốn nếu rốn dài kéo lê trên sàn, sau đó nhúng rốn vào dung dịch iod hoặc thuốc sát trùng. Tuyệt đối không giật dây rốn.
6. Kiểm tra heo con có bị thương hay dị tật không, và ghi chép số liệu vào thẻ nái.
Với heo con sinh ra quá nhỏ, trại cần có chính sách rõ ràng từ trước. Quy trình quản lý khu đẻ khuyến cáo ghi lại số heo con nặng dưới 850 g mỗi ổ, vì những con này thường không bao giờ cho năng suất tốt. Theo dõi tỷ lệ này giúp chủ trại biết khi nào cần thay đổi cách nuôi nái trong thai kỳ.
2. Giữ ấm cho heo con
Heo con sơ sinh cần khu vực ấm 30–34°C, trong khi nái chỉ cần 18–22°C. Vì vậy mỗi ổ phải có khu úm riêng với đèn sưởi, thảm hoặc thùng úm. Trạng thái tốt nhất là heo con nằm dưới đèn sưởi hoặc trong thùng úm, không nằm sát nái.
Người chăm sóc cần học cách đọc tín hiệu từ heo con. Khi heo con nằm chồng lên nhau hoặc nằm lên mình nái, nằm kế nái, ngủ dọc theo bầu vú, đó là dấu hiệu khu úm đang lạnh hoặc có gió lùa, và trại cần điều chỉnh thông gió, đèn sưởi. Âm thanh trong phòng cũng là chỉ báo quan trọng: tiếng heo con kêu la là dấu hiệu có rắc rối, có thể heo con bị kẹt trong góc, bị đè hoặc nái đang có hành động kích động với heo con.
3. Sữa đầu: yếu tố sống còn của heo con
Heo nái không truyền kháng thể sang heo con qua nhau thai. Heo con chỉ nhận được kháng thể từ mẹ thông qua sữa đầu, vì vậy sữa đầu là “lá chắn” miễn dịch duy nhất của heo con trong những tuần đầu.
Theo quy trình quản lý khu đẻ, mỗi heo con cần bú ít nhất 200 g sữa đầu để có thể sống sót. Lượng kháng thể trong sữa đầu giảm dần trong 24 giờ sau khi đẻ, nên heo con phải được bú càng sớm càng tốt. Heo con nên được tập bú trong vòng 20 phút sau khi sinh. Người chăm sóc chọn núm vú vừa với cỡ heo con, giữ heo sát núm vú rồi để heo tự bú; hầu hết heo con sẽ tự bắt đầu bú. Với những con nhỏ hoặc sinh sau, có thể bóp sữa vào miệng heo để kích thích.
4. Chia nhóm bú để mọi con đều có sữa đầu
Chia nhóm bú là cách tách heo con thành từng nhóm cho bú luân phiên, để những con nhỏ và sinh sau không bị con lớn tranh mất sữa đầu. Đây là kỹ thuật đặc biệt quan trọng với những ổ đông con.
Theo quy trình quản lý khu đẻ, mỗi heo con cần có khoảng 30 phút để bú sữa đầu mà không bị tranh giành. Con nào đã bú xong thì đánh dấu và đưa vào thùng úm để những con khác bú. Không để heo con xa vú quá 60 phút, và lặp lại việc tập bú sau mỗi giờ cho đến khi nái đẻ xong. Những con sinh sau cần được bú lâu hơn.
Sau khi tất cả heo con đã bú sữa đầu, trại thả hết heo con vào lại với nái và quan sát, đếm số heo con và số vú. Mỗi con phải có một vú. Trong 24 giờ đầu, trại nên chia nhóm bú tối thiểu 2 lần: chia đàn thành nhóm lớn và nhóm nhỏ, cho nhóm nhỏ bú trước, mỗi nhóm bú 30–45 phút. Nếu số heo con nhiều hơn số vú tốt, trại tiếp tục chia nhóm bú kéo dài sau 24 giờ và ghép bớt những con dư sang ổ khác khi có chỗ. Mục tiêu là số vú tốt nhiều hơn số heo con một vú.
5. Các việc kiểm tra từ 24 đến 72 giờ
Sau 24 giờ đầu, công việc chuyển sang theo dõi sức khỏe của cả nái và đàn con. Trong giai đoạn 24–72 giờ, đội kỹ thuật trại cần làm những việc sau:
Kiểm tra vùng vú và đo nhiệt độ của nái để phát hiện sớm sốt, viêm vú.
Theo dõi nái ăn lại nhiều dần.
Giảm dần nhiệt độ phòng và điều chỉnh thảm, đèn sưởi theo cách heo con nằm.
Xử lý heo con và hoàn tất việc ghép ổ.
Kiểm tra cả phòng vào buổi sáng và buổi chiều, chú ý tiêu chảy, máu trên thân heo con, hành vi bất thường và cách heo nằm phân bố trong chuồng.
Giữ phòng khô ráo, sạch sẽ để tránh lây nhiễm chéo.
Khi phát hiện tiêu chảy ở heo con, trại cần xử lý triệt để: cách ly ổ bệnh, giữ heo con khô ráo và ấm, rắc bột làm khô, và kiểm tra mầm bệnh cùng kháng sinh đồ để chọn thuốc hiệu quả. Chủ trại có thể đọc thêm bài heo con bị nôn và tiêu chảy để khoanh vùng nguyên nhân.
6. Xử lý heo con và giữ vệ sinh giữa các ổ
Các thao tác như chích sắt, mài răng, cắt đuôi, xăm tai, nhỏ thuốc, tiêm phòng và thiến đều gây stress cho heo con và làm tăng nguy cơ lây bệnh. Vì vậy nguyên tắc là thao tác với heo con càng ít lần càng tốt.
Theo quy trình quản lý khu đẻ, việc xử lý heo con nên làm sau 24 giờ đầu, tốt nhất là ở thời điểm 24–36 giờ sau đẻ. Trại nên gom các việc lại thành 2 lần thao tác. Lần thứ nhất vào ngày 1 gồm cắt đuôi, xăm tai, chích sắt lần 1 và mài răng (nếu trại có mài). Lần thứ hai vào khoảng ngày 6 gồm nhỏ thuốc, tiêm phòng và thiến. Mỗi lần nên làm theo dây chuyền, mỗi người phụ trách một công đoạn.
Khi xử lý, trại bắt hết heo con bỏ vào thùng úm của chính ổ đó, bắt đầu bằng chích sắt, tiếp theo là răng, xăm tai, và cắt đuôi sau cùng; xong thì thả heo con vào lại, kiểm tra nái và ghi chép dữ liệu của ổ. Để giữ heo đúng cách, nắm chân sau cho đầu chúc xuống, hoặc đặt tay dưới bụng song song với cánh tay; heo nhỏ thì giữ quanh cổ phía sau tai. Không bao giờ nắm heo bằng chân trước. Vietfarm có sản phẩm tiêm sắt Iron 1000 dùng cho heo con sơ sinh.
Về mài răng, nhiều trại hiện đã bỏ việc mài răng đồng loạt, vì không mài giúp tiết kiệm công, giảm stress sau sinh và giảm tổn thương lợi. Nếu trại vẫn mài, cần dùng máy mài và chỉ mài răng nanh ngang với các răng xung quanh. Xăm tai được khuyến khích hơn bấm tai vì hạn chế nhiễm trùng.
Vệ sinh giữa các ổ là yếu tố trại hay bỏ qua. Quy trình quản lý khu đẻ yêu cầu dùng một kim tiêm mới cho mỗi ổ, vệ sinh dụng cụ giữa các ổ, không bước vào ô đẻ bằng ủng bẩn, rửa hoặc sát trùng tay trước khi sang ổ mới, và mỗi ổ có thùng riêng. Trại luôn chăm sóc các ổ bệnh sau cùng, không dùng chung dụng cụ giữa ổ bệnh và ổ khỏe; nếu có nhiều heo bệnh, nên phân công một người chăm riêng các ổ này.
7. Ghép ổ heo con đúng cách
Ghép ổ là chuyển heo con từ ổ này sang ổ khác để tăng số heo cai sữa. Trại ghép ổ khi nái không đủ khả năng nuôi, khi số heo con nhiều hơn số vú tốt, hoặc để cân bằng số heo và độ đồng đều giữa các ổ.
Theo quy trình quản lý khu đẻ, ghép ổ chỉ thực hiện sau khi heo con đã bú sữa đầu của chính mẹ nó, và tốt nhất hoàn tất trước 36 giờ tuổi. Một số quy tắc trại cần tuân thủ khi ghép:
Chỉ ghép heo khỏe mạnh, không có dấu hiệu bệnh, và ghép càng ít càng tốt.
Không chuyển heo nhỏ tuổi sang bầy lớn tuổi hơn, trừ khi heo con rất khỏe và to.
Số heo chuyển sang phụ thuộc vào số vú còn dư, và cỡ núm vú phải phù hợp với heo con.
Heo nhỏ nên được ghép cho nái lứa 1 và lứa 2; chuyển những con lớn nhất đi.
Giữ lại ít nhất 50% số heo con gốc trong ổ, và theo dõi hành vi của nái sau khi ghép.
Tiếp tục chia nhóm bú với ổ vừa nhận heo ghép để đảm bảo heo con bú đủ.
8. Câu hỏi thường gặp
8.1. Heo con cần bú sữa đầu trong bao lâu sau khi sinh?
Heo con nên được tập bú trong vòng 20 phút sau khi sinh và cần bú ít nhất 200 g sữa đầu để sống sót. Lượng kháng thể trong sữa đầu giảm dần trong 24 giờ sau đẻ, nên càng bú sớm, heo con càng nhận được nhiều kháng thể.
8.2. Có nên mài răng heo con không?
Nhiều trại hiện đã bỏ mài răng đồng loạt vì không mài giúp tiết kiệm công, giảm stress và giảm tổn thương lợi. Nếu trại vẫn mài răng, cần dùng máy mài và chỉ mài răng nanh ngang các răng xung quanh. Với heo con nhỏ, nên cân nhắc không mài.
8.3. Ghép ổ có làm nái cắn heo con không?
Có thể xảy ra, nhất là với nái hậu bị. Để hạn chế, trại chỉ ghép trước 36 giờ tuổi, giữ lại ít nhất 50% số heo gốc trong ổ, chuyển những con lớn đi thay vì những con nhỏ, và theo dõi hành vi của nái sau khi ghép. Nếu nái tiếp tục tấn công heo con, cần tách heo và cân nhắc loại nái.
8.4. Bao lâu thì nên chích sắt cho heo con?
Theo quy trình quản lý khu đẻ, chích sắt lần 1 được thực hiện cùng các thao tác khác trong lần xử lý đầu tiên, khoảng 24–36 giờ sau đẻ, để giảm số lần bắt heo. Liều và cách tiêm cụ thể cần theo hướng dẫn của sản phẩm sắt mà trại sử dụng.
9. Liên hệ tư vấn
Trại của anh/chị đang có tỷ lệ heo con chết tuần đầu cao, hay heo con hay tiêu chảy trong giai đoạn theo mẹ? Anh/chị có thể nhắn Zalo cho Vietfarm để được tư vấn quy trình chăm sóc heo con sơ sinh và chương trình dinh dưỡng cho nái, heo con phù hợp với trại. Dịch vụ tư vấn miễn phí và phản hồi trong giờ hành chính.
Zalo: 0898.286.345
