Nhiều trại heo nái mất heo con ngay trong tuần đầu dù nái đẻ sai con, sữa đủ. Nguyên nhân thường không nằm ở con nái, mà ở chuồng đẻ: phòng chưa được làm sạch triệt để từ lứa trước, nhiệt độ quá lạnh với heo con hoặc quá nóng với nái, đèn sưởi đặt sai chỗ khiến heo con nằm sát mông mẹ và bị đè. Theo quy trình quản lý khu đẻ mà Vietfarm tham khảo, từ 50% số heo con chết trở lên xảy ra trong 24 giờ đầu và khoảng 85% xảy ra trong tuần đầu tiên, phần lớn do bị đè, và nguyên nhân này hoàn toàn có thể tránh được.
Chuẩn bị chuồng đẻ là toàn bộ các bước làm trống, rửa sạch, sát trùng, làm khô phòng đẻ, lắp đặt thiết bị, cài đặt nhiệt độ và thông gió, rồi chuyển nái vào ô đẻ đúng thời điểm. Làm tốt khâu này giúp cắt đứt vòng lây bệnh giữa các lứa và tạo môi trường phù hợp cùng lúc cho cả nái lẫn heo con.
1. Kiểm tra nái trước khi lên chuồng đẻ
Nhiều vấn đề lúc đẻ thực ra bắt nguồn từ giai đoạn mang thai. Vì vậy trước khi nghĩ đến chuồng, chủ trại cần kiểm tra xem nái đã sẵn sàng hay chưa.
Theo quy trình quản lý khu đẻ, nái lên chuồng đẻ nên có thể trạng ở mức 3–3,5 điểm và độ dày mỡ lưng khoảng 18–20 mm. Nái cũng cần có miễn dịch đầy đủ, nghĩa là đã được tiêm phòng theo lịch của trại và tẩy giun trước khi đẻ. Nái quá gầy thường cho ổ con nhẹ cân, không đồng đều, ít sữa và lâu lên giống lại. Ngược lại, nái quá mập thường đẻ lâu hơn, tăng số thai chết, và ăn kém trong giai đoạn nuôi con. Với nái mang thai, trại có thể bổ sung Breeder, sản phẩm vitamin, acid amin và probiotic của Vietfarm dành cho heo nái, để hỗ trợ thể trạng và chất lượng sữa về sau.
2. Cùng vào cùng ra: nguyên tắc nền tảng của khu đẻ
Cùng vào cùng ra là cách quản lý trong đó toàn bộ heo trong một phòng được chuyển đi cùng lúc, phòng được để trống để vệ sinh, rồi một nhóm nái mới mới được đưa vào. Việc để phòng hoàn toàn trống giúp bẻ gãy chu kỳ bệnh, vì mầm bệnh không còn vật chủ để tồn tại và lây sang lứa sau.
Thời gian phòng trống cũng là lúc trại sửa chữa, bảo trì thiết bị. Theo quy trình quản lý khu đẻ, sau khi đẻ 36 tiếng, trại không ghép heo giữa các nhóm tuổi khác nhau. Một nguyên tắc quan trọng khác là những con heo nhỏ, chậm lớn không được giữ lại phòng cũ hay chuyển sang phòng khác để nuôi thêm, vì đây chính là vật chủ mang mầm bệnh và gần như không bao giờ mang lại lợi nhuận.
3. Quy trình vệ sinh, sát trùng chuồng đẻ trống
Vệ sinh chuồng đẻ không chỉ là xịt nước cho sạch. Quy trình chuẩn gồm 4 bước, và bỏ qua bất kỳ bước nào cũng làm giảm hiệu quả của các bước còn lại.
1. Dọn trống phòng: chuyển hết heo đi, dọn sạch toàn bộ phân, cám thừa và chất hữu cơ, tháo các thiết bị có thể tháo để nước tiếp xúc được mọi bề mặt.
2. Rửa sạch: làm ướt toàn bộ phòng bằng vòi áp lực thấp, dùng áp lực cao để loại bỏ chất bẩn bám, phun xà phòng hoặc chất tẩy nhờn bằng áp lực thấp, rồi xịt rửa lại bằng áp lực cao. Sau khi rửa, kiểm tra và làm sạch lại những chỗ còn bẩn.
3. Sát trùng: phun thuốc sát trùng khi chuồng còn ẩm, ưu tiên loại có khả năng diệt virus.
4. Làm khô: quét nước dư xuống hầm, bật quạt để phòng khô hoàn toàn trước khi đưa nái vào.
Khi xịt rửa, người làm nên cầm vòi nghiêng góc lớn hơn 25 độ so với bề mặt, khoảng cách từ đầu vòi đến bề mặt tùy theo mức độ bẩn. Người vệ sinh chuồng cần mang khẩu trang, kính, găng tay và bảo hộ tai, đồng thời đảm bảo máy móc và dây điện không bị ướt.
Một số lưu ý khi sát trùng giúp chủ trại không lãng phí thuốc. Nhiệt độ phòng khi phun nên cao hơn mức nhiệt khuyến cáo để thuốc sát trùng phát huy hiệu quả. Trại nên đổi hoạt chất sát trùng khoảng 4 tháng một lần và pha đúng nồng độ theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Phòng khi phun nên ẩm nhưng không ướt đến mức nước chảy nhỏ giọt, và mọi bề mặt phải sạch chất hữu cơ, vì chất hữu cơ làm giảm tác dụng của thuốc. Dung dịch sát trùng Protectol của Vietfarm, chứa glutaraldehyde và benzalkonium chloride, có tác dụng nhanh và phổ rộng trên vi khuẩn, virus, nấm và bào tử, phù hợp để sát trùng chuồng đẻ trống.
4. Chuẩn bị dụng cụ và thiết bị cho khu đẻ
Khi nái bắt đầu đẻ, công nhân không có thời gian đi tìm dụng cụ. Vì vậy mọi vật dụng cần thiết phải có sẵn trong khu đẻ trước khi nhận nái.
| Nhóm dụng cụ | Vật dụng cần có |
| Hỗ trợ đẻ | Găng tay sản khoa, dầu bôi trơn, dây kéo heo con, nhiệt kế, đồng hồ bấm giờ |
| Vệ sinh | Khăn giấy dùng một lần, bột làm khô, túi rác, thuốc sát trùng, bình xịt chứa cồn iod |
| Thao tác thường xuyên | Kéo, kim tiêm và ống tiêm, sơn đánh dấu, bút ghi thẻ nái |
| Úm heo con | Thùng úm riêng cho từng ổ, đèn sưởi, thảm |
Bình xịt là dụng cụ được dùng nhiều nhất trong khu đẻ, vừa để sát trùng bằng cồn iod hoặc thuốc sát trùng nhẹ, vừa để vệ sinh. Mỗi ổ đẻ nên có một thùng úm riêng, và mọi thao tác với heo con như cho uống sữa đầu, tập bú, chia nhóm bú đều thực hiện trong thùng của ổ đó, để tránh lây nhiễm chéo giữa các ổ.
5. Cài đặt nhiệt độ và thông gió
Khu đẻ có hai môi trường nhiệt khác nhau cùng tồn tại trong một ô. Nái cần nhiệt độ mát, khoảng 18–22°C, trong khi heo con cần khu vực ấm 30–34°C. Vì vậy trại phải giữ nhiệt độ phòng phù hợp với nái, đồng thời tạo vùng sưởi riêng cho heo con bằng đèn sưởi, thảm nhiệt, thùng úm hoặc máy sưởi.
Bảng dưới đây là lịch cài đặt nhiệt độ phòng tham khảo theo quy trình quản lý khu đẻ.
| Thời điểm | Nhiệt độ phòng |
| Nái trước khi đẻ | 20°C |
| Từ khi con nái đầu tiên đẻ đến khi con nái cuối cùng đẻ xong | 24°C |
| Ngày thứ 4 sau khi con nái cuối cùng đẻ | 23°C |
| Ngày thứ 8 sau đẻ | 22°C |
| Ngày thứ 12 sau đẻ | 21°C |
Nhiệt độ trên hộp điều khiển chỉ là con số tham khảo, vì cảm biến thường đặt cao hơn tầm heo và không đo được tác động của gió lạnh. Cách đánh giá chính xác nhất là nhìn cách heo nằm. Khi quá lạnh, heo tụ lại thành đống hoặc nằm chồng lên nhau. Khi nhiệt độ phù hợp, heo nằm rải đều trong chuồng. Khi quá nóng, heo nằm tản ra xa nhau và thở gấp. Theo quy trình quản lý khu đẻ, trại nên vận hành hệ thống thông gió bằng tay thay vì cài đặt theo đường cong tự động, và tốc độ gió tối đa trong phòng vào khoảng 1,8 m/s.
6. Đặt đèn sưởi và thảm đúng vị trí
Heo con thường bị thu hút về phía ánh sáng và hơi ấm, nên vị trí đặt đèn sưởi quyết định heo con nằm ở đâu. Vị trí đèn cần thay đổi theo từng giai đoạn để vừa giữ ấm vừa tránh heo con bị đè.
Lúc nái đẻ, đèn sưởi nên đặt ở phía sau ô đẻ, gần mông nái, để heo con vừa sinh ra được sưởi ấm ngay và không bị lạnh, kết hợp thêm đèn ở khu úm. Sau khi đẻ xong, đèn phải được chuyển ra xa mông nái, đặt ngay trên khu vực úm ở mặt bên của ô đẻ. Việc này kéo heo con ra khỏi vùng nái hay nằm xuống, giảm nguy cơ bị đè, nguyên nhân hàng đầu gây chết heo con trong tuần đầu.
Thảm của heo con cũng là chỉ báo hữu ích. Heo thường đi vệ sinh ở nơi kém thoải mái nhất trong chuồng, nên khi thấy thảm bẩn, chủ trại cần kiểm tra xem khu vực đó quá nóng, quá lạnh, có gió lùa hay bị ẩm ướt, rồi điều chỉnh nhiệt độ hoặc di chuyển thảm.
7. Chuyển nái lên chuồng đẻ
Chuyển nái là bước cuối của khâu chuẩn bị, và cách làm ảnh hưởng trực tiếp đến stress của nái và an toàn của bào thai.
Trước hết, trại phải chuyển đúng con nái. Chủ trại đối chiếu danh sách nái đẻ hiện tại với những con mang thai từ 112 ngày trở xuống, kiểm tra số tai và thẻ nái, và tìm hiểu ngay nếu có con bị thiếu. Khi chuyển, sàn chuồng không được trơn trượt và mỗi lần chỉ nên chuyển vài con, vì chuyển quá nhiều nái cùng lúc dễ làm nái căng thẳng, cắn nhau và quay ngược lại.
Trước khi vào ô đẻ, trại nên làm ướt nái và để nái tự làm sạch, sau đó phun thuốc sát trùng nhẹ hoặc dung dịch iod lên người nái. Khi nái đã vào ô, công nhân đếm số vú tốt mỗi bên và ghi vào thẻ nái, đồng thời xem lại lịch sử năng suất của nái. Theo quy trình quản lý khu đẻ, nhiệt độ môi trường cho nái trước khi ổ đầu tiên đẻ là 22°C, và trại không nên cho nái ăn tự do bằng máng tự động trước khi đẻ để tránh nái ăn quá nhiều.
8. Câu hỏi thường gặp
8.1. Chuồng đẻ cần để trống bao lâu sau khi sát trùng?
Điều quan trọng nhất là phòng phải khô hoàn toàn trước khi đưa nái vào. Trại cần hoàn thành đủ 4 bước dọn trống, rửa sạch, sát trùng và làm khô; nếu đưa nái vào khi sàn còn ẩm, mầm bệnh dễ phát triển trở lại và heo con dễ bị lạnh.
8.2. Nhiệt độ chuồng đẻ heo nái bao nhiêu là phù hợp?
Theo quy trình quản lý khu đẻ, phòng nên ở 20°C trước khi đẻ, tăng lên 24°C trong thời gian nái đẻ, rồi giảm dần còn 21°C vào ngày thứ 12 sau đẻ. Heo con được sưởi riêng ở khu úm 30–34°C. Chủ trại nên nhìn cách heo nằm để điều chỉnh thêm.
8.3. Có cần tắm nái trước khi lên chuồng đẻ không?
Có. Tắm và sát trùng nhẹ cho nái trước khi vào ô đẻ giúp giảm lượng mầm bệnh mang từ khu mang thai sang khu đẻ, nơi heo con sơ sinh rất dễ nhiễm bệnh. Trại nên làm ướt nái trước, để nái tự làm sạch, rồi mới phun dung dịch sát trùng nhẹ hoặc iod.
8.4. Vì sao heo con hay bị đè trong tuần đầu?
Heo con bị thu hút về nơi ấm và có ánh sáng. Nếu sau khi đẻ đèn sưởi vẫn để sát mông nái, heo con sẽ nằm ngay vùng nái hay nằm xuống và dễ bị đè. Chuyển đèn sang khu úm ở mặt bên ô đẻ và giữ khu úm đủ ấm là cách giảm tỷ lệ heo con bị đè hiệu quả.
9. Liên hệ tư vấn
Trại của anh/chị đang chuẩn bị nhận lứa nái mới, hoặc tỷ lệ heo con chết tuần đầu còn cao? Anh/chị có thể nhắn Zalo cho Vietfarm để được tư vấn về quy trình sát trùng chuồng đẻ, lựa chọn thuốc sát trùng và chương trình dinh dưỡng cho nái. Dịch vụ tư vấn miễn phí và phản hồi trong giờ hành chính.
Zalo: 0898.286.345
