Chỉ sau một đêm, cả dãy chuồng đẻ có heo con nôn ra sữa vón cục, đi phân toàn nước, nằm chồng lên nhau run rẩy trong ổ úm. Sang ngày hôm sau, một số nái cũng bắt đầu bỏ ăn và giảm sữa. Chỉ trong 3–4 ngày, nhiều ổ có thể mất phần lớn heo con. Đây là tình huống mà chủ trại cần nhận ra thật sớm, vì mỗi giờ chậm trễ đều làm tăng số heo con chết do mất nước.
Heo con bị nôn và tiêu chảy là biểu hiện thường gặp của nhóm bệnh viêm ruột do virus, trong đó nguy hiểm nhất là tiêu chảy cấp do virus PED (Porcine Epidemic Diarrhea), viêm dạ dày ruột truyền nhiễm TGE (Transmissible Gastroenteritis) và bệnh do Deltacoronavirus (PDCoV). Rotavirus và một số tác nhân vi khuẩn, ký sinh trùng cũng gây tiêu chảy ở heo con. Vì không có thuốc điều trị đặc hiệu với virus, việc cứu heo con phụ thuộc vào bù nước, giữ ấm và chăm sóc đúng cách ngay từ đầu.
1. Vì sao nôn kèm tiêu chảy ở heo con là tín hiệu nguy hiểm?
Heo con trong tuần đầu sau sinh có lượng nước dự trữ rất thấp, nên chỉ cần vừa nôn vừa tiêu chảy trong một thời gian ngắn là heo đã mất nước nặng. Theo Merck Veterinary Manual, heo con nhiễm nhóm coronavirus đường ruột trong tuần đầu tiên thường chết sau 3–4 ngày, và ở những đàn chưa có miễn dịch, tỷ lệ chết có thể vượt quá 60%. Với bệnh TGE, tỷ lệ chết ở heo con dưới 2 tuần tuổi có thể lên tới 100% (nguồn: tổng quan về chẩn đoán tiêu chảy heo sơ sinh).
Ngược lại, ở heo choai và heo thịt, bệnh thường chỉ gây tiêu chảy trong vài ngày rồi tự khỏi và hầu như không làm heo chết (nguồn: Merck Veterinary Manual). Điều này có nghĩa là cùng một loại virus, nhưng thiệt hại tập trung gần như hoàn toàn ở chuồng đẻ, nơi heo con còn non yếu nhất.
2. Nguyên nhân và đường lây truyền
Ba loại virus thuộc nhóm coronavirus gây viêm ruột ở heo là PEDV, TGEV và PDCoV. Theo Merck Veterinary Manual, ba virus này có thời gian ủ bệnh dưới 24 giờ và lây rất nhanh qua tiếp xúc trực tiếp hoặc qua không khí. Một điểm chủ trại cần biết là ba virus này không bảo hộ chéo cho nhau. Nói cách khác, đàn nái đã có miễn dịch với PED vẫn có thể mắc TGE hoặc PDCoV.
Virus thường được đưa vào trại qua xe chở heo, xe chở cám, người ra vào, dụng cụ chăn nuôi, heo mới nhập và phân chất thải chưa được xử lý. Chỉ một chiếc ủng dính phân từ trại khác cũng có thể mang đủ virus để gây dịch cho cả dãy chuồng đẻ.
Ngoài nhóm coronavirus, rotavirus cũng là một nguyên nhân phổ biến gây tiêu chảy ở heo con, nhưng thường làm heo nôn ít hơn.
3. Triệu chứng theo từng nhóm heo trong trại
Ở heo con theo mẹ, triệu chứng chính là tiêu chảy toàn nước, có thể kèm theo nôn ra sữa chưa tiêu. Heo con nhanh chóng mất nước, lông xù, run rẩy, bỏ bú và tụ lại dưới đèn úm. Heo càng nhỏ tuổi thì bệnh càng nặng và chết càng nhanh.
Ở nái, nếu đàn chưa có miễn dịch, nái có thể bỏ ăn, nôn, tiêu chảy, mệt mỏi và mất sữa (nguồn: Merck Veterinary Manual). Việc nái mất sữa khiến heo con vốn đã mất nước lại càng thiếu nguồn dinh dưỡng và kháng thể.
Ở heo choai và heo thịt, heo thường chỉ tiêu chảy nhiều trong vài ngày rồi tự hồi phục.
4. Chẩn đoán phân biệt: không thể nhận biết PED chỉ bằng mắt
PED, TGE và PDCoV đều gây tiêu chảy, nôn và mất nước, nên chủ trại không thể phân biệt ba bệnh này bằng triệu chứng (nguồn: PMC9695440). Tuy vậy, khi kết hợp dấu hiệu nôn với lứa tuổi và màu phân, chủ trại có thể khoanh vùng được nhóm nguyên nhân để chọn hướng xử lý ban đầu.
Bảng dưới đây giúp chủ trại đối chiếu những dấu hiệu thường gặp với nhóm bệnh có khả năng cao nhất.
| Dấu hiệu thấy ở trại | Nhóm bệnh cần nghĩ tới | Dấu hiệu giúp định hướng |
| Heo con nôn và tiêu chảy toàn nước, lan nhanh cả dãy chuồng đẻ, nái cũng bỏ ăn | PED, TGE, PDCoV | Bệnh lây rất nhanh, heo con tuần đầu chết nhiều, nái có thể nôn và mất sữa |
| Heo con tiêu chảy phân vàng trắng lẫn sữa chưa tiêu, ít nôn | Rotavirus | Nôn ít gặp hơn nhiều so với PED và TGE |
| Heo con tiêu chảy phân vàng trong những ngày đầu sau sinh, không nôn | Tiêu chảy do vi khuẩn E. coli | Thường không có biểu hiện nôn |
| Heo con tiêu chảy phân lẫn máu, chết nhanh | Viêm ruột do Clostridium | Phân có máu là dấu hiệu khác biệt |
| Heo con 5–15 ngày tuổi đi phân sệt như kem, không nôn, dùng kháng sinh không đỡ | Cầu trùng | Xem thêm bài viết về bệnh cầu trùng trên heo của Vietfarm |
Nguồn tổng hợp: Merck Veterinary Manual (coronavirus đường ruột, cầu trùng ở heo), The Pig Site (rotavirus).
Các dấu hiệu trong bảng chỉ có giá trị định hướng. Để xác định chính xác tác nhân, trại cần gửi mẫu phân hoặc dịch miệng của heo tới cơ quan thú y hoặc phòng xét nghiệm để làm PCR (nguồn: Merck Veterinary Manual). Kết quả xét nghiệm đặc biệt quan trọng khi trại muốn xây dựng chương trình vaccine, vì vaccine PED không bảo vệ được heo trước TGE hay PDCoV.
5. Xử lý khi heo con bị nôn và tiêu chảy
PED, TGE và PDCoV đều do virus gây ra, nên không có kháng sinh nào tiêu diệt được các virus này. Mục tiêu của việc xử lý là giữ cho heo con không chết vì mất nước và lạnh, giữ cho nái tiếp tục có sữa, và hạn chế nhiễm khuẩn kế phát.
5.1. Bù nước, điện giải và giữ ấm cho heo con
Bù nước và điện giải là việc quan trọng nhất. Trại cần cho heo con uống dung dịch điện giải phù hợp ngay khi thấy heo bắt đầu tiêu chảy, đặt máng uống gần ổ úm để heo dễ tiếp cận. Đồng thời, trại cần tăng nhiệt độ ổ úm, giữ ổ khô ráo và kín gió, vì heo con mất nước rất dễ bị hạ thân nhiệt (nguồn: Merck Veterinary Manual).
5.2. Chăm sóc nái để duy trì nguồn sữa
Sữa mẹ vừa là nguồn nước, vừa là nguồn kháng thể giúp heo con chống chọi với bệnh. Vì vậy, trại cần giữ cho nái ăn uống được, cung cấp đủ nước sạch và theo dõi sát những con nái có dấu hiệu bỏ ăn hoặc giảm sữa.
5.3. Kiểm soát nhiễm khuẩn kế phát khi có chỉ định
Khi heo con tiêu chảy kéo dài hoặc có dấu hiệu nghi ngờ bội nhiễm vi khuẩn, bác sĩ thú y có thể chỉ định thêm thuốc kháng khuẩn. Trong trường hợp phù hợp với chỉ định, trại có thể tham khảo sản phẩm Đặc trị tiêu chảy của Vietfarm, trong đó mỗi gram chứa Colistin 400.000 IU và Berberin 20 mg. Colistin tác động lên vi khuẩn Gram âm, còn Berberin giúp giảm viêm và giảm nhu động ruột quá mức.
Liều dùng cho heo con theo nhãn sản phẩm là 1 g cho 2,5 kg thể trọng. Chủ trại cần lưu ý rằng sản phẩm này chỉ có vai trò kiểm soát bội nhiễm vi khuẩn, không điều trị được PED, và không nên dùng đại trà cho tất cả heo con trong ổ dịch.
5.4. Sát trùng để giảm áp lực virus
Trong suốt thời gian có dịch, trại cần vệ sinh và sát trùng chuồng đẻ, lối đi và dụng cụ hằng ngày. Protectol của Vietfarm chứa Glutaraldehyde và Benzalkonium chloride, có tác dụng diệt vi khuẩn, virus, nấm và bào tử vi khuẩn, phù hợp để sát trùng chuồng và dụng cụ.
6. Phòng bệnh cho đàn heo con
6.1. An toàn sinh học là nền tảng
Vaccine không thể thay thế an toàn sinh học. Để ngăn virus vào trại, chủ trại cần kiểm soát chặt người, phương tiện, dụng cụ và nguồn heo. Merck Veterinary Manual nhấn mạnh rằng xe vận chuyển heo phải được rửa sạch, sát trùng và làm khô hoàn toàn trước khi vào trại. Bên cạnh đó, trại cần quản lý phân chất thải, không dùng chung dụng cụ giữa các dãy chuồng, và cách ly heo mới nhập trước khi nhập đàn.
6.2. Vaccine cho nái để bảo vệ heo con qua sữa
Heo con được bảo vệ chủ yếu nhờ kháng thể có trong sữa đầu và sữa mẹ (nguồn: Merck Veterinary Manual). Vì vậy, chương trình vaccine PED được thực hiện trên nái chứ không phải trên heo con. Hiện Vietfarm chưa có vaccine PED trong danh mục sản phẩm, nhưng để chủ trại có cơ sở tham khảo, bảng dưới đây là khung lịch tiêm vaccine PED thường được áp dụng cho nái.
| Đối tượng | Lịch tiêm tham khảo |
| Nái hậu bị | Tiêm 2 mũi trước khi phối giống, hai mũi cách nhau khoảng 3–4 tuần |
| Nái mang thai | Tiêm nhắc trước ngày đẻ khoảng 2–4 tuần để tăng kháng thể trong sữa đầu |
| Nái đã có chương trình vaccine ổn định | Tiêm nhắc theo từng lứa hoặc theo hướng dẫn của vaccine đang sử dụng |
Đây chỉ là lịch tham khảo, không phải lịch vaccine cố định. Khi triển khai thực tế, chủ trại cần căn cứ vào loại vaccine được phép sử dụng, hướng dẫn của nhà sản xuất, tình hình dịch tễ của trại và tư vấn của bác sĩ thú y.
6.3. Hỗ trợ miễn dịch cho đàn nái khi áp lực dịch cao
Khi trại đang có PED hoặc vùng xung quanh có dịch, Vietfarm khuyến cáo bổ sung Elan®C12 và β-Glucan Miễn Dịch cho đàn nái, đặc biệt là nái mang thai và nái nuôi con. Hai sản phẩm này giúp hỗ trợ tăng cường đáp ứng miễn dịch và khả năng chống chịu của nái trong giai đoạn áp lực dịch bệnh cao. Elan®C12 chứa Monolaurin (Lauric acid dạng ester hóa) từ 40% trở lên, còn β-Glucan Miễn Dịch chứa β-Glucan tổng số tối thiểu 100.000 mg/kg.
Bảng dưới đây là liều dùng cho heo theo nhãn của hai sản phẩm.
| Sản phẩm | Cách dùng | Liều cho heo |
| Elan®C12 | Trộn vào thức ăn hoặc pha nước uống | 1–2 kg cho 1 tấn thức ăn, hoặc 0,5–1 ml cho 1 lít nước uống |
| β-Glucan Miễn Dịch | Trộn vào thức ăn | 1–2 kg cho 1 tấn thức ăn |
Chủ trại cần lưu ý rằng hai sản phẩm này đóng vai trò hỗ trợ sức đề kháng cho đàn nái, không phải thuốc điều trị PED, và không dùng để điều trị cho heo con đang mắc bệnh.
6.4. Về phương pháp feedback (vaccine chuồng)
Một số trại áp dụng phương pháp feedback, còn gọi là vaccine chuồng, để tạo miễn dịch cho đàn nái khi xảy ra PED. Tuy nhiên, việc sử dụng phân hoặc ruột của heo bệnh tiềm ẩn nguy cơ đưa thêm các mầm bệnh khác vào đàn và rất khó kiểm soát mức độ phơi nhiễm. Vì vậy, Vietfarm không hướng dẫn quy trình feedback trong bài viết này. Chương trình kiểm soát PED của trại cần được xây dựng dựa trên đánh giá dịch tễ, kết quả chẩn đoán tác nhân và dưới sự hướng dẫn của bác sĩ thú y.
7. Câu hỏi thường gặp
Heo con bị nôn và tiêu chảy có chữa được không?
Không có thuốc tiêu diệt được virus PED, TGE hay PDCoV. Tuy nhiên, nếu được bù nước, giữ ấm và chăm sóc tốt ngay từ đầu, nhiều heo con vẫn có thể vượt qua bệnh, đặc biệt là những con lớn hơn một tuần tuổi.
Có nên dùng kháng sinh cho heo con bị PED không?
Kháng sinh không có tác dụng với virus. Kháng sinh chỉ được cân nhắc khi heo con tiêu chảy kéo dài hoặc có dấu hiệu bội nhiễm vi khuẩn, theo chỉ định của bác sĩ thú y, và không nên dùng đại trà cho cả ổ dịch.
Đàn nái đã tiêm vaccine PED sao heo con vẫn bị nôn và tiêu chảy?
Vaccine PED không bảo vệ được heo con trước TGE, PDCoV hay rotavirus, vì các virus này không bảo hộ chéo cho nhau. Ngoài ra, nếu heo con không bú đủ sữa đầu hoặc nái mất sữa, kháng thể từ mẹ cũng không đến được heo con. Trại nên gửi mẫu xét nghiệm để biết chính xác tác nhân.
Heo con khỏi bệnh có bị còi không?
Những heo con mắc bệnh nặng thường bị tổn thương niêm mạc ruột, nên sau khi khỏi có thể chậm lớn hơn so với đàn. Trại nên chăm sóc kỹ và theo dõi tăng trọng của những con này trong giai đoạn sau cai sữa.
Chuồng đẻ của anh/chị đang có heo con nôn và tiêu chảy? Anh/chị có thể nhắn Zalo cho Vietfarm để được tư vấn cách khoanh vùng nguyên nhân, chăm sóc heo con và xây dựng chương trình phòng bệnh cho đàn nái. Dịch vụ tư vấn miễn phí và phản hồi trong giờ hành chính.
Zalo: 0898.286.345
Thông tin đăng bài
Từ khóa chính: heo con bị nôn và tiêu chảy
Tiêu đề SEO (65 ký tự): Heo con bị nôn và tiêu chảy: phân biệt PED, TGE, rotavirus, xử lý
Thẻ mô tả (165 ký tự): Heo con bị nôn và tiêu chảy có thể do PED, TGE hoặc rotavirus. Cách phân biệt, xử lý tại trại, chăm sóc nái giữ sữa và biện pháp phòng bệnh hiệu quả cho đàn heo con.
Slug: heo-con-bi-non-va-tieu-chay
Chuyên mục: Bệnh heo > Bệnh Virus, Bệnh heo con, Bệnh tiêu hóa (heo), Tin tức dịch bệnh
Ảnh đại diện: heo-con-bi-non-va-tieu-chay-anh-dai-dien.webp (1600×900)
Link bài: https://vietfarmco.com/heo-con-bi-non-va-tieu-chay/
