Đàn heo con sau cai sữa khoảng hai tuần bắt đầu có vài con sốt cao, bỏ ăn, nằm co một góc. Một số con sưng khớp gối, đi khập khiễng, có con ho ngắn vài tiếng rồi thở nhanh. Vài ngày sau, có con chết đột ngột kèm co giật. Điều đáng chú ý là trại vừa trải qua một đợt tai xanh trước đó. Bức tranh này rất thường gặp khi đàn mắc bệnh Glasser, một bệnh hay bùng phát sau khi hệ miễn dịch của heo đã bị các bệnh virus làm suy yếu.
Bệnh Glasser, hay bệnh viêm đa xoang, là bệnh do vi khuẩn Haemophilus parasuis (H. parasuis) gây ra, có thể xảy ra ở heo mọi lứa tuổi nhưng phổ biến nhất ở heo con 4–8 tuần tuổi. Bệnh gây viêm các màng bao và xoang trong cơ thể như xoang ngực, xoang bụng, màng tim, màng não và khớp, với đặc trưng là lớp fibrin phủ trong các xoang bị viêm.
1. Bệnh Glasser gây thiệt hại như thế nào?
Bệnh Glasser có mặt ở khắp nơi trên thế giới và gây thiệt hại không nhỏ cho ngành chăn nuôi heo, nhất là từ sau khi bệnh tai xanh (PRRS) và PCV2 lưu hành rộng. Theo tài liệu kỹ thuật của Vietfarm, Glasser thường là bệnh kế phát sau PRRS và PCV2, vì vậy những trại có hai bệnh virus này thường chịu thiệt hại do Glasser nặng hơn.
Ở thể cấp tính, heo có thể chết đột ngột, nhất là khi vi khuẩn tấn công vào não. Ở thể mãn tính, tỷ lệ nhiễm bệnh khoảng 5–15%; heo nhợt nhạt, chậm lớn, và nếu viêm màng bao tim kéo dài thì heo có thể chết. Những con heo còi do Glasser mãn tính làm đàn kém đồng đều và kéo dài thời gian nuôi, gây thiệt hại âm thầm cho trại.
2. Nguyên nhân và cơ chế gây bệnh
Haemophilus parasuis là một vi khuẩn Gram âm nhỏ thuộc họ Pasteurellaceae. Vi khuẩn này có tất cả 21 chủng khác nhau, nhưng không phải chủng nào cũng gây bệnh. Theo tài liệu kỹ thuật của Vietfarm, các chủng gây bệnh Glasser trên heo gồm chủng 1, 2, 3, 4, 5, 7, 12, 13 và 14.
Đích tấn công của H. parasuis là các màng bao và các xoang trong cơ thể, gồm màng não, màng bụng, màng phổi, màng tim và khớp. Tại đó, vi khuẩn gây ra các ổ viêm chứa dịch rỉ viêm và sợi fibrin, cản trở các cơ quan hoạt động bình thường. Hậu quả là heo bị rối loạn vận động, khó thở, run và sốt. Nguy hiểm nhất là khi vi khuẩn tấn công vào não và màng não, vì lúc đó hệ thần kinh trung ương bị tổn thương nghiêm trọng và heo chết rất nhanh.
Heo thường mắc bệnh khi bị stress, hoặc khi các virus và vi khuẩn khác đã mở đường như PRRS và Mycoplasma. Đây là lý do giai đoạn sau cai sữa, khi heo con vừa mất kháng thể mẹ truyền vừa chịu stress tách mẹ và chuyển chuồng, là thời điểm bệnh hay bùng phát.
3. Triệu chứng của bệnh Glasser
Biểu hiện của bệnh Glasser tùy thuộc vào thể bệnh và vào cơ quan mà vi khuẩn tấn công. Chủ trại nên quan sát kỹ cả đàn, vì một đàn có thể có nhiều con với biểu hiện khác nhau.
3.1. Thể cấp tính
Ở thể cấp tính, heo mắc bệnh rất nhanh, sốt 40–41°C, bỏ ăn, khó thở và thở nhanh. Một biểu hiện đặc trưng là heo ho ngắn 2–3 tiếng mỗi lần. Khi vi khuẩn tấn công khớp, heo bị viêm khớp, sưng khớp và đi khập khiễng. Một số trường hợp heo chết đột ngột và có triệu chứng thần kinh do viêm não.
3.2. Thể mãn tính
Heo mắc bệnh Glasser mãn tính thường nhợt nhạt và phát triển chậm. Tỷ lệ nhiễm ở thể này khoảng 5–15%. Khi viêm màng bao tim kéo dài, heo có thể chết. Tài liệu của Vietfarm khuyến cáo khi phát hiện heo mắc thể mãn tính, trại nên loại thải sớm để giảm nguồn bệnh trong đàn.
4. Bệnh tích khi mổ khám
Bệnh tích của bệnh Glasser là viêm đa thanh dịch, tức là viêm cùng lúc nhiều màng bao và xoang trong cơ thể. Khi mổ khám, chủ trại sẽ thấy màng phổi và xoang ngực viêm dính, viêm lan tràn cả xoang ngực và xoang bụng, màng bao tim viêm, và khớp viêm chứa dịch viêm màu vàng. Lớp fibrin màu vàng nhạt phủ trên các bề mặt bị viêm là dấu hiệu rất đặc trưng.
5. Chẩn đoán phân biệt bệnh Glasser
Chẩn đoán lâm sàng bệnh Glasser dựa vào dịch tễ học, triệu chứng và bệnh tích mổ khám. Vì nhiều bệnh hô hấp ở heo cũng gây fibrin trên phổi, chủ trại cần đối chiếu kỹ trước khi kết luận. Bảng dưới đây so sánh các bệnh dễ nhầm với Glasser.
| Bệnh cần phân biệt | Dấu hiệu giúp định hướng |
| Bệnh Glasser | Thường gặp ở heo con 4–8 tuần tuổi; viêm lan tràn cả mặt lưng và mặt bụng phổi, có fibrin và dịch viêm màu vàng; viêm khớp, viêm màng bao tim |
| Viêm phổi dính sườn (APP) | Thường gặp ở heo 15–22 tuần tuổi; fibrin chủ yếu ở mặt lưng phổi, màng phổi dính xương sườn; chảy máu mũi khi chết |
| Tụ huyết trùng | Phổi tụ máu, tích nhiều bọt khí |
| Tai xanh (PRRS) | Phổi có nhiều đám hoại tử, tím bầm; thường là bệnh mở đường cho Glasser |
| Suyễn heo do Mycoplasma | Phổi nhục hóa ở rìa phổi và thùy đỉnh, đối xứng; ho kéo dài, ít sốt |
Để xác định chắc chắn, chủ trại nên gửi mẫu tới cơ quan thú y hoặc phòng xét nghiệm để làm ELISA, PCR hoặc phân lập vi khuẩn. Kết quả phân lập còn giúp làm kháng sinh đồ, vì vi khuẩn HPS phân lập được có mức độ đề kháng cao với một số kháng sinh. Chủ trại có thể đọc thêm bài bệnh viêm phổi dính sườn ở heo để so sánh chi tiết bệnh tích phổi.
6. Xử lý khi đàn heo mắc bệnh Glasser
Xử lý bệnh Glasser cần dựa trên kháng sinh có tác dụng với vi khuẩn H. parasuis. Theo tài liệu kỹ thuật của Vietfarm, kháng sinh nên được chọn căn cứ vào tính mẫn cảm và nồng độ ức chế tối thiểu (MIC) từ kết quả xét nghiệm. Với các trại có áp lực Glasser, Vietfarm định hướng sử dụng hai sản phẩm tiêm chứa hoạt chất Ceftiofur là Nasher FreeA injection và Nasher Fur, mỗi sản phẩm phù hợp với một tình huống khác nhau tại trại.
Bảng dưới đây tóm tắt thành phần và công dụng theo nhãn của hai sản phẩm.
|
Sản phẩm |
Hoạt chất |
Hàm lượng |
Công dụng theo nhãn |
|
Nasher FreeA injection |
Ceftiofur Crystalline Free Acid |
100 mg/ml |
Điều trị viêm phổi dính sườn, ho vang; viêm khớp do Glasser, Streptococcus; viêm vú, viêm tử cung, sốt bỏ ăn không rõ nguyên nhân trên heo nái |
|
Nasher Fur |
Ceftiofur Hydrochloride |
50 mg/ml |
Điều trị viêm nhiễm đường hô hấp do Actinobacillus pleuropneumoniae, Pasteurella multocida, Haemophilus spp., Salmonella cholerasuis, E. coli và Streptococcus suis |
Hai sản phẩm có cùng hoạt chất Ceftiofur nhưng khác nhau về dạng bào chế và hàm lượng, vì vậy Vietfarm sử dụng chúng ở hai thời điểm khác nhau.
Giai đoạn heo con: hạn chế nhiễm khuẩn ở các thời điểm sức đề kháng giảm
|
Thời điểm |
Sản phẩm |
Liều dùng |
|
3 ngày tuổi (cùng lúc bấm nanh, cắt đuôi) |
Nasher FreeA injection |
1 ml cho 5 con |
|
Lúc cai sữa hoặc chuyển chuồng |
Nasher FreeA injection |
1 ml cho 3 con |
7. Phòng bệnh Glasser
Vì Glasser thường bùng phát sau PRRS, PCV2 và stress, phòng bệnh Glasser hiệu quả nhất là kiểm soát tốt các yếu tố mở đường này.
Trại cần kiểm soát bệnh tai xanh và PCV2 bằng chương trình vaccine và an toàn sinh học phù hợp. Giai đoạn cai sữa và chuyển chuồng cần được quản lý kỹ để giảm stress cho heo con, bao gồm giữ ấm, tránh gió lùa, không ghép đàn quá nhiều nguồn và không nuôi quá dày. Dinh dưỡng giai đoạn tập ăn cũng ảnh hưởng đến sức đề kháng của heo con; Piglet-One là sản phẩm bổ sung vitamin, acid amin và probiotic cho heo từ giai đoạn tập ăn đến 20 kg.
Về vaccine, tài liệu kỹ thuật của Vietfarm cho biết vaccine chứa chủng type 5 có tác dụng bảo hộ chéo cho các chủng gây bệnh còn lại. Bên cạnh đó, vệ sinh phòng bệnh, sát trùng chuồng trại định kỳ và nguyên tắc cùng vào cùng ra vẫn là nền tảng không thể thiếu.
8. Câu hỏi thường gặp
8.1. Heo con sưng khớp có phải luôn là bệnh Glasser không?
Không phải. Heo con sưng khớp còn có thể do Streptococcus suis, Mycoplasma hoặc chấn thương. Glasser thường đi kèm sốt cao, ho ngắn 2–3 tiếng và khi mổ khám thấy fibrin ở nhiều xoang. Trại nên gửi mẫu xét nghiệm để xác định đúng vi khuẩn và chọn kháng sinh phù hợp.
8.2. Vì sao heo đã khỏi bệnh Glasser vẫn còi?
Khi vi khuẩn gây viêm màng bao tim, màng phổi và các xoang, lớp fibrin để lại có thể làm các cơ quan dính vào nhau và hoạt động kém. Những con này thường nhợt nhạt và phát triển chậm, nên trại cần cân nhắc loại thải sớm để không kéo dài thời gian nuôi của cả đàn.
8.3. Vì sao Glasser hay xuất hiện sau đợt tai xanh?
Bệnh tai xanh và PCV2 làm suy giảm miễn dịch của heo, mở đường cho H. parasuis xâm nhập và gây bệnh. Vì vậy những trại vừa trải qua đợt tai xanh cần theo dõi kỹ heo con sau cai sữa để phát hiện Glasser sớm.
8.4. Bệnh Glasser có lây sang heo nái không?
Heo ở mọi lứa tuổi đều có thể cảm nhiễm H. parasuis, nhưng bệnh biểu hiện phổ biến nhất ở heo con 4–8 tuần tuổi. Theo Merck Veterinary Manual, H. parasuis thường cư trú ở đường hô hấp trên của heo khỏe, và heo con nhiễm vi khuẩn từ heo nái ngay trong giai đoạn theo mẹ. Vì vậy heo nái ít khi phát bệnh nhưng lại là nguồn mang vi khuẩn trong trại.
9. Liên hệ tư vấn
Đàn heo con của anh/chị đang có con sốt cao, sưng khớp hoặc chết đột ngột sau cai sữa? Anh/chị có thể nhắn Zalo cho Vietfarm, gửi kèm ảnh heo bệnh và ảnh mổ khám để được tư vấn cách phân biệt Glasser với các bệnh khác và phác đồ xử lý phù hợp với trại. Dịch vụ tư vấn miễn phí và phản hồi trong giờ hành chính.
Zalo: 0898.286.345
